.png)
Tegoroczny wykład wygłosiła radna Rady Powiatu Głogowskiego, dr n. hum. Ewa Czaińska:
Odzyskanie niepodległości przez Polskę w listopadzie 1918 roku kojarzone jest w powszechnej świadomości historycznej głównie z wielką polityką: dyplomacją Romana Dmowskiego, Ignacego Paderewskiego oraz czynem zbrojnym Józefa Piłsudskiego. Rzadko pamięta się, że suwerenne państwo polskie nie mogłoby zaistnieć bez sprawnego i natychmiastowego przejęcia władzy na szczeblu lokalnym. Gdy załamywały się potęgi zaborcze, to właśnie samorząd terytorialny oraz lokalne komitety obywatelskie stały się jednym z fundamentów, na którym wzniesiono gmach II Rzeczypospolitej. Uświadomić sobie trzeba, że odbywało się to wszystko w warunkach niepewności o byt państwowy, chaosu i walk o kształt granic państwa polskiego. Pojawia się pytanie, w jaki sposób struktury lokalne zapobiegły anarchii, uratowały ciągłość administracyjną i umożliwiły scalenie państwa z trzech odmiennych systemów pozaborowych.
Zręby samorządu terytorialnego na ziemiach polskich rodziły się w warunkach braku własnej państwowości oraz w ramach systemów prawnych państw zaborczych. Doświadczenia poszczególnych zaborów były skrajnie różne. Zabór austriacki, a raczej Galicja, dzięki szerokiej autonomii przyznanej w latach 60. XIX wieku spowodował, iż Polacy posiadali legalne, spolszczone rady gminne i powiatowe. To tam wyrosły kadry urzędnicze, które w 1918 roku potrafiły od pierwszego dnia zarządzać strukturami państwa także na poziomie lokalnym.
W zaborze pruskim samorząd, choć silnie zbiurokratyzowany i zniemczony, nauczył Polaków legalnej walki o swoje prawa, organizacji gospodarczej oraz nowoczesnego zarządzania kapitałem. W zaborze rosyjskim samorząd praktycznie nie istniał ze względu na carski charakter państwa i rusyfikację. Dopiero po wybuchu I wojny światowej i wycofaniu się Rosjan w 1915 roku zaczęły powstawać rady gminne i komitety obywatelskie będące zalążkiem polskiej administracji oraz samorządu. W ten sposób jeszcze przed listopadem 1918 roku lokalne elity samorządowe stanowiły realną, podziemną lub autonomiczną strukturę przygotowaną do przejęcia pełnej odpowiedzialności za kraj.
Jesień 1918 roku to czas opanowania władzy od dołu. Przełom listopada i grudnia przyniósł gwałtowny demontaż administracyjny okupacyjnej Austrii i Niemiec. Centralny ośrodek władzy w Warszawie dopasował się do dynamicznej sytuacji, lecz fizyczne rozbrojenie okupantów i zabezpieczenie mienia publicznego odbywało się lokalnie. Nastąpiła likwidacja struktur zaborczych. Lokalne rady miejskie i komitety przejmowały majątek publiczny, szpitale, szkoły, magazyny z żywnością, archiwa i infrastrukturę kolejową oraz zajęły się utrzymaniem porządku publicznego. Wobec groźby anarchii i bandytyzmu samorządy powołały do życia lokalne milicje obywatelskie oraz straże porządkowe, które dbały o bezpieczeństwo mieszkańców do czasu sformowania regularnej policji państwowej.
CAŁY WYKŁAD W MATERIALE FILMOWYM! POSŁUCHAJCIE.
Napisz komentarz
Komentarze